SoundSystem.pro
← Wróć do bloga
ZZA KULIS SOUND SYSTEM PRO · 15.02.2024

GAIN - jedna gałka, od której się wszystko zaczyna!

Na konsolecie mamy dziesiątki parametrów: EQ, kompresory, bramki, filtry, pogłosy, delaye, automiksery… ale jeśli źle ustawimy pierwszy element toru sygnałowego, cała reszta zaczyna pracować na niewłaściwym materiale. Tym elementem jest GAIN.

GAIN - jedna gałka, od której się wszystko zaczyna!

Na konsolecie mamy dziesiątki parametrów: EQ, kompresory, bramki, filtry, pogłosy, delaye, automiksery… ale jeśli źle ustawimy pierwszy element toru sygnałowego, cała reszta zaczyna pracować na niewłaściwym materiale. Tym elementem jest GAIN.

Na początku rozprawmy się z jednym z najczęstszych nieporozumień i czysto amatorskich błędów: GAIN nie służy do ustawiania głośności np. wokalu w miksie - od tego jest fader. Gain ustala poziom sygnału na wejściu konsolety, czyli mówi przedwzmacniaczowi mikrofonowemu, jak mocno ma wzmocnić sygnał przychodzący z mikrofonu, Direct Boxa czy innego źródła.
To fundamentalna różnica!

Co robi GAIN?

Sygnał wychodzący z np. mikrofonu jest bardzo niski. Przedwzmacniacz mikrofonowy musi go zwiększyć do poziomu, na którym może być dalej sensownie przetwarzany przez mikser. Mikrofon może wymagać +20 dB, inny +35 dB, cichy mikrofon dynamiczny przy delikatnym źródle nawet +50 dB...
Nie istnieje więc jedna prawidłowa wartość.

Prawidłowy gain to taki, który daje odpowiedni poziom sygnału na mierniku i jednocześnie pozostawia bezpieczny zapas dynamiki!!!

Dlatego ustawiamy gain, patrząc przede wszystkim na wskaźnik poziomu, a nie na liczbę przy pokrętle. Ile powinno być na mierniku? W nowoczesnej, cyfrowej konsolecie dobrym punktem startowym podczas próby jest ustawienie sygnału tak, aby jego normalny poziom znajdował się mniej więcej w okolicy –12 dBFS a najmocniejsze realistyczne piki (generowane z "mocą" koncertową) dochodziły mniej więcej do –6 dBFS. I właśnie słowo "realistyczne" jest tutaj bardzo ważne.

Nie prosimy wokalisty: „Powiedz coś do mikrofonu” po czym artysta mówi spokojnie: „raz, dwa…” a godzinę później podczas koncertu śpiewa refren z pełną mocą 15 cm bliżej mikrofonu.

Gain ustawiamy na najgłośniejszy sygnał, którego realnie możemy spodziewać się podczas występu: perkusista powinien naprawdę uderzyć w werbel, wokalista powinien naprawdę zaśpiewać, basista powinien naprawdę zagrać...
Dopiero wtedy wiemy, ile headroomu rzeczywiście mamy.

Wskaźnik gain w mikserze cyfrowym Behringer X32

Miałem wczoraj na imprezie DJ-a. Mówię mu "ustaw moc wyjściową z konsoli na taką, na której będziesz grał gdy cię odkręcę na przodach...". Podał mi sygnał, ustawiłem prawidłowy GAIN a pierwsze dźwięki imprezy (z odkręconym nagłośneiniem frontowym) pokazały, że poziomem wyjściowym podjechał dobre 15dB! Efekt - oczywiście gigantyczny przester na kanale.

Dlaczego nie ustawić sygnału prawie pod 0 dBFS? Bo 0 dBFS w systemie cyfrowym jest ścianą - nie sufitem, do którego warto się zbliżyć. Ścianą na której kończą się możłiwości przyjęcia sygnału przez tor cyfrowy. To miejsce po którym pojawia się clipping — wierzchołki przebiegu zostają obcięte, a do sygnału wprowadzane są bardzo nieprzyjemne zniekształcenia.

Współczesny system cyfrowy ma ogromny zakres dynamiki. Nie musimy wykorzystywać każdego dostępnego decybela. Headroom jest naszym przyjacielem. Jeżeli wokal normalnie pracuje około –12 dBFS, a piki dochodzą do –10 czy –6 dBFS, mamy mocny, czysty sygnał i jednocześnie bezpieczny zapas na niespodziewane skoki dynamiki.

A co, jeśli gain ustawimy za nisko?

Druga skrajność również nie jest dobrym rozwiązaniem.
Załóżmy, że wokal podczas normalnego śpiewania ledwo osiąga –40 dBFS. Oczywiście możemy później podnieść jego poziom cyfrowo - możemy podnieść gain, możemy użyć trimu, ale wtedy wzmacniamy nie tylko użyteczny sygnał. Podnosimy również to, co znajduje się razem z nim: szum własny mikrofonu, szum przedwzmacniacza i inne niepożądane składniki toru. Podnosimy także poziom sygnału tego toru na wszystkich BUSach w których ten tor ma udział. Problem niskiego gainu jest przede wszystkim techniczny: nie wykorzystujemy optymalnie zakresu dynamiki toru i pogarszamy relację sygnału do szumu. 

Dlaczego gain ustawiamy podczas próby i później zasadniczo go nie ruszamy? 

Bo GAIN znajduje się na początku toru sygnałowego.
Jeżeli podczas koncertu zmienisz gain o +6 dB, to nie zrobiłeś po prostu „wokal +6 dB”. Zmieniłeś poziom sygnału trafiającego do całego dalszego toru. A tam może już znajdować się: EQ, bramka, kompresor, de-esser, wysyłki AUX, efekty, matryce, nagranie wielośladowe a czasami również system monitorowy.
I zaczyna się reakcja łańcuchowa. Kompresor ustawiony był dobrze - już nie jest: Załóżmy, że threshold kompresora ustawiliśmy na –18 dBFS. Wokal pracował idealnie. Realizator podnosi gain o 6 dB. Co się dzieje? Do kompresora wpada teraz sygnał 6 dB mocniejszy. Kompresor zaczyna redukować znacznie więcej. Zmienia się dynamika wokalu, zmienia się jego barwa, zmienia się średni poziom. Może zacząć działać zupełnie inaczej niż podczas próby.

AUX-y również mogą dostać inną sytuację - jeżeli monitor pobiera sygnał pre-fader (a tak powinien być domyślnie ustawiony), zmiana fadera FOH nie zmieni poziomu w monitorze. Ale zmiana head ampu już bardzo często tak. I wtedy klasyczny scenariusz: realizator FOH poprawia sobie gain wokalu a sekundę później wokalista odwraca się: „Kto mi właśnie podgłośnił odsłuch?!” Nikt nie ruszył jego AUX-a - zmienił się poziom przed AUX-em.

Ważne zatem aby zrozumieć, że GAIN nie jest narzędziem do prowadzenia miksu. 

Jeżeli chcemy, żeby wokal był o 2 dB głośniejszy ruszamy fader.
Jeżeli chcemy zmienić proporcję werbla - ruszamy fader.
Jeżeli chcemy wyciągnąć gitarę podczas solo - ruszamy fader.
NIE PREAMP!!!

Czyli jak ustawiamy gain w praktyce? 

Bardzo prosto! Artysta generuje najgłośniejszy realistyczny sygnał koncertowy. Podnosimy gain i obserwujemy miernik. Celujemy orientacyjnie w normalną pracę około –16 dBFS, z mocniejszymi pikami w okolicy –10 do –6 dBFS. Sprawdzamy, czy nic nie clipuje. I dopiero wtedy zaczynamy budować dalszy processing bo teraz mamy stabilny punkt odniesienia.

A dlaczego to wszystko jest aż tak ważne?

Bo prawidłowo ustawiony gain wpływa praktycznie na wszystko:
czystość sygnału, poziom szumu, headroom, pracę procesorów dynamiki, stabilność miksów monitorowych, przewidywalność systemu i ostatecznie jakość całego koncertu.

Świetna konsola nie uratuje źle ustawionego toru wejściowego.
Tak samo jak najdroższy kompresor nie naprawi sygnału, który został wcześniej przesterowany. Dobry miks zaczyna się zanim ruszymy pierwszy fader.

W SoundSystem.pro o gain staging dbamy od pierwszych minut próby. Sprawdzamy źródło, ustawiamy właściwy poziom wejściowy, zostawiamy rozsądny headroom i dopiero na takim fundamencie budujemy miks.

SoundSystem.pro - bo dobry dźwięk zaczyna się na wejściu.

Wróć do blogaUDOSTĘPNIJ NA FB